POREKLO PORODICA U KAŠTELU ŽEGARSKOM
BUNDALO
Porodica Bundalo slavi. Sv. Stefana, 9. januara (27. decembra po starom kalendaru). Prema podacima iz 1948. godine, bilo ih je 107 duša u 19 domaćinstava u Žegaru. Osim Bundala u Žegaru, nosioci ovog prezimena zabeleženi su iste godine u Dubravi kod Zagreba (1 Bundalo), Milanovcu kod Orahovice ( 12 u 1 domaćinstvu), Severinu kod Bjelovara (1 nosilac prezimena) i Velikoj Pisanici kod Bjelovara ( 1 duša). Svi nosioci ovog prezimena su, bez sumnje, jedan rod.
U Bosanskoj Krajini takođe žive ogranci ovog roda. Prema podacima iz 1884/86. godine, porodica Bundalo je živela u sledećim parohijama: Agići, Brekinja, Vedovica, Vlaškovci, Dobrlin i Čitluku kod Bosanske Dubice, Ašani Dubovik, Alibegov i Ruiška kod Bosanske Krupe, Boškovići kod Banjaluke, Dragovići kod Prnjavora, kao i Japra Majkić kod Sanskog Mosta. Svi ovi ogranci porodice Bundalo slavili su Sv. Jovana. Pored toga, u istom popisu su navedeni i nosioci prezimena Bundalo u parohiji Međeđa kod Bosanske Dubice, koji su slavili Sv. Nikolu. Nije jasno zbog čega je došlo do ove razlike u krsnoj slavi kod pojedinih ogranaka porodice Bundalo
Za ogranke ove porodice u srednjem Pounju, odnosno u okolini Bosanske Krupe imamo preciznije podatke. Početkom 19. velka doseljen je ogranak porodice Bundalo iz Dalmacije, odnosno iz Žegara , u (H)ašane kod Bosanske Krupe. Od ovog ogranka je bio i vojvoda Trivo Bundalo, poznati junak iz vremena ustanka 1875-1878. godine. Oko 1920. godine bilo je u Hašanima 3 kuće ove porodice. Iz Hašana su se, sredinom i u drugoj polovini 19. veka, preselili ogranci Bundala u Benkovac i Alibegov Dubovik kod Bosanske Krupe. U Benkovcu, koji spada u parohiju Hašani, Bundala je bilo 1 domaćinstvo između dva svetska rata, dok je 5 kuća ove porodice u istom mestu promenilo prezime u Đurašinović, svakako po ličnom imenu nekog od novijih predaka. U Alibegovom Duboviku je u to vreme bilo 6 domova porodice Bundalo.
Pored Đurašinovića, koji su se u relativno novije vreme razvili od Bundala, postoje i druge porodice, koje su u srodstvu sa Bundalima, a ne nose isto prezime. U pitanju su porodice koje žive u Dalmaciji, Lici i Bosanskoj Krajini. U Dalmaciji se od ovog roda, pored Bundala, razvile su se i pravoslavna porodica Adam u Zelengradu kod Obrovca, Tatići (u Kanjanima?), Grmuše u Plavnom i neki od dalmatinskih Stojanovića. U Lici su veoma brojni ogranci ovog velikog roda. Tamo su se od njega razvili Bogunovići, Miljuši, Marčete, Škundrići, Cvjetičani, Poznani, Borići, Obradovići, Kovačevići, Krajinovići i Cvijanovići. U Bosanskoj Krajini su srodnici Bundala sa sledećim prezimenima: Kovačević, Pašić (ogranak Kovačevića), Pjanić (takođe od Kovačevića), Anušić i Mazalica. Po toj oblasti živi i veći broj srodnika ove porodice, koji su se tokom 18. i 19. veka doselili iz Like i Dalmacije, kao što su Bogunovići, Marčete (njihovi ogranci se prezivaju Škrbić, Tomić i Srećić), Bundale i drugi. Većina ovih porodica slavi Sv. Jovana, koji je, najverovatnije, bio i stara slava celokupnog roda. Zbog čega je došlo do toga da pojedini ogranci, poput Bundala u Žegaru, slave druge slave, nije poznato.
Po Bosanskoj Krajini su se ogranci ovog roda naseljavali iz Like i Dalmacije. Matice iz kojih se ovaj rod širio su međusobno nedaleka mesta uz dalmatinsko – ličku granicu, u prvom redu Žegar, Plavno i Zrmanja. Prezime Cvjetičanin pokazuje da su njegovi nosioci, pre nego što su naseljeni u Liku, jedno vreme živeli u Cvjetniću kod Drvara, u istorijskim dokumentima u Lici 1709.godine, kada se među potpisnicima jednog dokumenta pojavljuje i porkulab sela Visuća Milosav „Cvetičanin“.
Preci ovog velikog roda su živeli u Bjelajskom Polju, u Bosanskoj Krajini. Bjelajsko ili Petrovačko Polje se nalazi nedaleko od granice prema Lici. Najveće mesto u tom polju je danas Bosanski Petrovac. Za preseljavanje ogranaka ovog roda iz Bjelajskog Polja u Dalmaciju i delove današnje Like, vezano je sledeće narodno predanje: „Kada su žene (Bogunovića) nabijale konoplje, izgori im kuća i u njoj tapije. Tada im Turci otmu zemlje i oni se sklone u Dalmaciju, upravo kada je Mletačka istisla Turke iz Dalmacije. Kada je Stojan Janković isterao Turke iz Like, preseli jedan ogranak u Liku, u Zrmanju.
Međutim, ovo narodno predanje ne može biti tačno iz više razloga. Stvarni uzrok njihove seobe u Dalmaciju je vezan za jedan istorijski događaj, koji je višestruko potvrđen u istorijskim izvorima. Naime, u pitanju je bila velika seoba sa turske na mletačku teritorija, koja se odigrala za vreme Morejskog rata (1684-1699. godine). Za vreme tog rata, 1692. godine, postignut je dogovor između mletačkog generalnog providura Danijela Dolfina sa jedne i kneževa bjelajskih i saničkih Srba, Pavla Đurića, Nikole Pirića i Todora Zorića sa druge strane. U maju mesecu 1692. godine je, prema ovom dogovoru, došlo 70 porodica iz Saničke Župe (Sanice). Sanička Župa je, inače, kraj u Bosanskoj Krajini, u slivu reke Sanice, leve pritoke Sane. Sanička Župa sa nalazi u neposrednoj blizini Bjelajskog Polja. Odmah potom, u junu mesecu iste godine, izvršena je seoba čak 5000 osoba (500 porodica) iz Bjelajskog Polja u Dalmaciju. Ova seoba je bila, za tadašnje uslove, izuzetno velikih razmera i njom je iseljen znatan deo stanovništva Bjelajskog Polja i Saničke Župe. Doseljeni Bjelajci su bili raspoređeni po Mokrom Polju, Otonu, Pađenima i Zrmanji, dok su Saničani bili naseljeni u Plavnu. Sva ova sela su bila potpuno opustela zbog ratnih dejstava tokom Kandijskog (1645 – 1669.) i Morejskog rata. Pošto velikom broju doseljenika ta naselja nisu bila dovoljna, jedan deo njih je ubrzo preseljen dalje, u Ervenik i Žegar. U Erveniku oni, po svemu sudeći, čine veći deo stanovništva, dok je Žegar od ranije bio relativno dobro naseljen, tako da se u njemu ovi doseljenici sačinjavali manji deo stanovništva. Među doseljenicima iz iz Bjelajskog Polja u Žegar bili su 1692. godine i preci porodice Bundalo.
U navedenoj seobi došli su i preci Bogunovića, Marčeta i još nekih srodnih porodica u Zrmanji. Međutim, 1698.godine Austrijanci su Mlečanima preoteli Zvonigrad i sa njim selo Zrmanju i pripojili ih svojoj provinciji Lici. Zbog toga su se ogranci ovog roda, iako su došli u zajedničkoj seobi, našli na teritorijama dve države. Prema tome, nije tačan ni onaj segment navedenog predanja, koji govori da su preci Bogunovića prvobitno bili naseljeni u Dalmaciju, pa da su odatle prešli u ličku Zrmanju. U okviru isih migracionih procesa su doseljeni i preci Grmuša u Plavno. Nije poznato da je posle ove seobe neko od pripadnika ovog roda ostao u Bjelajskom Polju.
Prema predanju, preci ovog roda su u Bjelajsko polje doseljeni iz Stare Srbije, odnosno Raške, dakle sa prostora koji obuhvataju jugozapad današnje Srbije i sever današnje Crne Gore. Tvrdilo se, prema tradiciji zabeleženoj početkom 20. veka, da se ovo doseljavanje na Bjelajsko Polje odigralo „pre 300 godina“, odnosno početkom 17. veka. Međutim, s obzirom na veliku razgranatost ovog roda krajem 17. veka, kao i na uobičajna migraciona kretanja, doseljavanje predaka Bundala i njihovih srodnika se svakako odigralo nešto ranije, najverovatnije tokom 16. veka, U 16. veku je bilo intenzivno migraciono kretanje predaka krajiških Srba iz pravca Hercegovine, Crne Gore i drugih oblasti u njihovom susedstvu.
Dakle, iz Raške (Stare Srbije) su se preci ovog roda doselili u Bjelajsko Polje u Bosanskoj Krajini. Njihovo doseljavanje je svakako bilo u okviru intenzivnih sprskih seoba na zapad tokom 16. veka. Tu se ovaj rod razvio i podelio u čitav niz ogranaka, od kojih su se vremenom formirali Bundale, Bogunovići, Marčete, Grmuše, Cvjetičani i drugi ogranci sa brojnim prezimenima. Za vreme Morejskog rata, 1692. godine, odigrala se seoba u kojoj je većina porodica koje su živele u Blejaskom Polju u susednoj Saničkoj Župi prešla na mletačku teritoriju u Dalmaciju. Tada su naseljeni Plavno, Oton, Mokro Polje, Pađene i Zrmanja, a ubrzo je deo ovih naseljenika prešao i u Ervenik i Žegar. Tada su u severnu Dalmaciju, prešli preci Bundala, Grmuša i drugih srodnih porodica. Bogunovići, Marčete i drugi srodnici Bundala, koji su u istoj seobi naseljeni u Zrmanju, ostali su nakon austrijskog osvajanja tog predela na ličkoj (austrijskoj) teritoriji. Tokom 18. i 19. veka, pojedini ogranci ove porodice prelazili su iz Dalmacije i Like na teritoriju Bosanske Krajine i tamo se nastanjivali. Neki od njih su zadržavali starija prezimena, a neki uzimali nova. Među njima su bili i pojedini ogranci porodice Bundalo, naseljeni uglavnom po krupskom i dubičkom kraju, od kojih su se neki prezivalo Đurašinovići.
1) Šarić, 104; Bjelanović, Rječnik, 270; Popis, 314; Benkovac; U. J; informator g. Đorđe Švonja ( u daljem tekstu: Š. Đ.); Leksik prezimena S. R. Hrvatske, J.A.Z.U, Institut za jezik, Zagreb 1976. (u daljem tekstu: Leksik), 82.
2) Đorđe Janjatović, Prezimena Srba u Bosni, Sombor 1993. (u daljem tekstu: Janjatović), 60; Velibor Lazarević, Srpski imenoslov, odabrane rukoveti, Begorad 2001. (u daljem tekstu: Lazarević), 329.
3) Karanović, Pounje, 410, 433, 491 – 492; Šematizam Pravoslavne mitropolije i arhidijeceze dabro – bosanske za godinu 1183, Sarajevo 1883. (u daljem tekstu: Šematizam Dabrobosanskim), 45.
4) Karanović, Pounje, 348 – 349; Nakićenović, Krajina 112; Leksik, 2; Jovan Erdeljanović, O poreklu Bunjevaca, S.K.A, Posebna izdanja LXXXIX, Filozofski i filološki spisi 19, Beograd 1930. ( u daljem tekstu: Erdeljanovci, Bunjevci), 90; Petar Rađenović, Unac, S.A.N, Srpski etnografski zbornik 56, Naselja i poreklo stanovništva 30, Beograd 1948. (u daljem tekstu: Rađenović, Unac), 496.
5) Radoslav Lopašić, Spomenici Hrvatske Krajine, knj. 3, J. A. Z.U, Monumenta spectantia Slavorum Meridionalium, knj. 20, Zagreb 1889. (u daljem tekstu: Lopašić), 250.
6) Karanović, Pounje, 348 – 349.
7) Desnica, Stojan Janković, 5 – 10; Marko Jačov, Seobe, 261.
8) Isto; Jačov, Srbi, 102; Nakićenović, Krajina, 112; videti o tome: Rađenović, Bjelajsko.......
9) Vladislav Skarić, Porijeklo pravoslavnoga naroda u sjeverozapadnoj Bosni, Glasnik Zemaljskog muzeja 30, Sarajevo 1918. ( u daljem tekstu: Skarić, Porijeklo), 248; Karanović, Pounje, 348; Milan Vasić, Etnička kretanja u Bosanskoj Krajini u 16. veku, Godišnjak Društva istoričara BIH (p.o.), Sarajevo 1963. ( u daljem tekstu: Vasić), 247 – 249; Stjepan Pavičić, Seobe i naselja u Lici, J.A.Z.U, Zbornik za narodni život i običaje 41, Antropogeografska istraživanja 3, Zagreb 1962. (u daljem tekstu: Pavičić), 130 – 132.
